Door de vergrijzing neemt het aantal zorgvragen van ouderen in de thuissituatie toe. Deze (complexe) vragen komen bij de huisarts terecht. Huisartsenpraktijken worden hierdoor extra belast. In 2023 startte een pilot om de kwaliteit van zorg aan kwetsbare ouderen te verbeteren. Deze pilot richtte zich op nieuwe mogelijkheden voor collegiaal overleg tussen huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde. Sandra Balk deed als specialist ouderengeneeskunde mee aan de pilot: “Wat begon als een pilot verandert in een blijvende samenwerking.” 

In het huidige zorglandschap is het niet mogelijk om de specialist ouderengeneeskunde op structurele basis mee te laten denken in de huisartsenpraktijk. Door een afspraak tussen zorgverzekeraar Zilveren Kruis en de regio-organisatie voor huisartsen Medrie is dit nu wel mogelijk. Het Zilveren Kruis vergoedt de uren die de specialist ouderengeneeskunde in het collegiaal overleg stopt. Diverse zorgorganisaties sloten zich hierbij aan. Na het succes van de pilot is het een feit: deze samenwerking tussen huisarts en specialist ouderengeneeskunde blijft.  

Opstapelende ziektebeelden 

Sandra Balk is specialist ouderengeneeskunde bij Woonzorg Flevoland, een van de zorgorganisaties die meedeed aan de pilot. Zij heeft nu ook een adviserende rol in de huisartsenpraktijk. “Mensen die 10 of 15 jaar geleden naar het verpleeghuis gingen, wonen nu nog thuis. De huisarts kan een deel van de ouderenzorg prima zelf. Maar met opstapelende ziektebeelden wordt het ingewikkeld. Alles heeft namelijk invloed op elkaar. Ouderen hebben soms een hele lijst aan medicijnen of een beperkte mogelijkheid om te bewegen. Dit kan leiden tot problemen op sociaal gebied zoals eenzaamheid. Het is een puzzel om te kijken wat je voor iemand kan betekenen. Dat is het werk van de specialist ouderengeneeskunde.” 

Gezondheidsproblemen voorkomen 

Marieke Goossens nam als huisarts in de Medrie regio deel aan de pilot. Samen met praktijkverpleegkundige Susan Captein zit zij regelmatig in haar praktijk aan tafel met Sandra. “Er zijn ingewikkelde situaties waar je tegenaan loopt als huisarts. Of mensen waarbij je al ziet dat ze in de nabije toekomst hulp nodig hebben.” Als praktijkverpleegkundige ondersteunt Susan de huisarts met de zorg van mensen met een chronische ziekte, zoals diabetes of hartziekten. Ze gaat vaak op huisbezoek bij kwetsbare ouderen: “Ik zie hoe de woning is. Hoe iemand loopt en hoe de omgeving is. Van daaruit ga je kijken naar mogelijke gevaren en gezondheidsproblemen, zoals valgevaar.” 

Mensen blijven steeds langer thuis wonen. Dit is mede mogelijk door zorgvragen te ontdekken voor ze problemen vormen. Een veelbesproken onderwerp tijdens de gesprekken tussen de huisarts en specialist ouderengeneeskunde is daarom preventie. Het voorkomen van ziektes en vroegtijdige gezondheidsproblemen door het wegnemen van de oorzaak. “Soms zijn er hulpmiddelen die je al kan inzetten,” vertelt Marieke. “Sandra geeft goed preventief advies. Door de korte lijntjes tussen ons voorkomen we problemen. En is de patiënt sneller geholpen.” Susan ziet nog een voordeel in de succesvolle samenwerking: “De patiënt blijft dezelfde gezichten zien, namelijk de huisarts en praktijkverpleegkundige. De specialist ouderengeneeskunde hoeft niet altijd bij ze langs te gaan. Maar hebben toch haar professionele blik erbij gehad. Het feit dat je dat doet, vinden patiënten erg prettig. Ouderen voelen zich gezien en gehoord.” 

Positief voor mantelzorgers 

Sandra ziet haar samenwerking met de huisartsenpraktijk als een positieve uitkomst voor mantelzorgers. “Hopelijk is er minder uitval van mantelzorgers door gezondheidsproblemen voor te zijn. Je ziet vaak dat mantelzorgers zwaar overbelast zijn. Een partner is vaak ook op hoge leeftijd. En kan door overbelasting ook verder achteruitgaan. Je bent er voor de kwetsbare ouderen én voor de mensen eromheen.” 

Groeiende kennis en tijdwinst 

Door de structurele overleggen draagt Sandra haar kennis over aan de huisartsenpraktijk. Waar de huisarts voorheen vastliep, weet hij bij de volgende patiënt wat te doen om de zorgvraag te beantwoorden of voor te zijn. “Al doende leert men,” zegt Marieke. “We schaven onze kennis in ouderenzorg bij door met Sandra samen te werken.” 

Huisartsen hebben het druk. Dat vormt een uitdaging om met regelmaat te overleggen. De patiënten bespreken kost tijd en ook de voorbereiding voor het overleg. “We moeten er tijd voor blijven vrijmaken,” vertelt Susan. “Het is best een tijdsinvestering. Alhoewel we ook zien dat het ons uiteindelijk tijd oplevert. Als je gerichte adviezen krijgt waar je iets mee kunt, win je ook tijd.” 

Efficiëntere zorg 

Sandra hoopt dat meer huisartsenpraktijken gebruik gaan maken van het collegiaal overleg met de specialist ouderengeneeskunde. “Dan kunnen we betere zorg bieden aan thuiswonende ouderen door problemen op tijd te signaleren en te voorkomen. Dit bevordert het welzijn van patiënten en er ligt minder druk op acute (ziekenhuis)zorg. In deze tijd van vergrijzing is het belangrijk dat ouderen zo zelfstandig mogelijk langer thuis kunnen wonen. De kwaliteit van leven staat hierbij centraal.” 

Inzet specialist ouderengeneeskunde 

Voor oudere patiënten in de wijk kunnen huisartsen een huisbezoek of consult van een specialist ouderengeneeskunde aanvragen. De specialist ouderengeneeskunde bezoekt dan de patiënt thuis en rapporteert hierover naar de huisarts. Door de succesvolle pilot is nu ook collegiaal overleg mogelijk. In een collegiaal overleg worden meerdere patiënten besproken die onder de verantwoordelijkheid vallen van de huisarts. Hierdoor kan de specialist ouderengeneeskunde zonder verwijzing de huisarts adviseren over de situaties van kwetsbare oudere patiënten. 

Specialist ouderengeneeskunde Sandra Balk bezoekt regelmatig de huisartsenpraktijk van Marieke Goossens om thuiswonende ouderen te bespreken.